Vodou - dance

Vodou (ook geschreven Vudú in Cubaans Spaans) is een levende spirituele traditie in oostelijk Cuba, beoefend door nakomelingen van Haïtiaanse migranten die zich vestigden in de provincies Guantánamo, cuba"> Santiago de Cuba en Holguín vanaf de late 18e eeuw. Cubaanse Vodou is geen import of museumstuk — het is een functionerend religieus systeem, aangepast over twee eeuwen aan zijn Cubaanse context terwijl het een diepe continuïteit met zijn Haïtiaanse oorsprong handhaaft.

Oorsprong: Van Haïti naar Cuba

De Haïtiaanse Revolutie (1791–1804) en de daaropvolgende wanorde van het vroeg-19e-eeuwse Saint-Domingue dreven grote migratiegolven naar oostelijk Cuba. Een tweede golf volgde in de jaren 1850–1870, en een derde kwam in het begin van de 20e eeuw.

Elke golf bracht Vodou mee: niet als private herinnering maar als functionerende gemeenschapsreligie. In de bateys (molenwerknemersnederzettingen) en landelijke gemeenschappen van Oriente bouwden Haïtiaanse nakomelingen sociedades (genootschappen) die Vodou-ceremonies handhaafden, het Haïtiaans Creools bewaarden en de dansen en liederen van de Lwa over generaties doorgaven.

De Lwa in Cuba

Vodou is georganiseerd rond de Lwa (ook gespeld Loa) — de geesten of goddelijke krachten die dienen als tussenpersonen tussen de opperste schepper (Bondye) en de mensheid. Cubaanse Vodou eert dezelfde Lwa als de Haïtiaanse Vodou, hoewel met lokale aanpassingen:

  • Rada Lwa (de koele, weldadige geesten):

    • Lasiren — de zeemeermin, meesteres van de zee
    • Ayizan — de geest van de marktplaats
    • Danbala — de slangengeest van wijsheid en lucht
    • Erzulie Freda — liefde, schoonheid, luxe

  • Petwo Lwa (de heetere, veeleisendere geesten):

    • Erzulie Dantor — felle beschermende moeder
    • Baron Samdi en Gede — de geest van de dood en het kerkhof
    • Ogou Feray — de krijger

Cubaanse Vodou vs. Haïtiaanse Vodou

Cubaanse Vodou is herkenbaar Haïtiaans van oorsprong maar onderscheidend Cubaans van karakter:

  • Taal: Ceremonies worden gevoerd in een Cubaanse aanpassing van Haïtiaans Creools (kreyòl)
  • Contacten tussen tradities: Cubaanse Vodou-beoefenaars nemen ook vaak deel aan Santería of Palo Monte
  • Muziek: De drumtradities zijn Haïtiaans-afgeleid (rada en petwo drumstelsel), maar lokale Cubaanse muzikanten hebben de uitvoering beïnvloed
  • Kleinere schaal: De grote peristyle (ceremoniële tempel) cultuur van Haïti bestaat in Cuba in bescheidener vorm

De Trommen: Rada en Petwo

De twee grote families van Vodou-ritme zijn geassocieerd met de twee grote Lwa-families:

  • Rada-ritmes: gespeeld op drie rada-trommen (manman, segon, boula) met een bel (ogan); gestaag, waardig, matig van tempo
  • Petwo-ritmes: sneller, meer dringend, met een zweep (tchatcha rammelaar); de hete Lwa worden opgeroepen met dringendheid en kracht

Dans in de Ceremonie

Vodou-dans is het fysieke medium waardoor bezitting plaatsvindt. De ceremonie bouwt energie op door zingen, trommelspel en dansen totdat een Lwa afdaalt en een devoot "berijd" (chwal — het paard).

  • Voor bezitting: dansers bewegen in het specifieke patroon dat geassocieerd wordt met de Lwa die wordt geroepen
  • Tijdens bezitting: de Lwa danst door de bereden persoon
  • Sociale functie: degenen die niet bezeten zijn observeren, zingen de antwoorden en nemen deel aan de energie van de ceremonie

Vodou en Gaga

Cubaanse Vodou-gemeenschappen handhaven ook de Gaga-traditie — de Haïtiaanse straatprocessie en feestformaat uitgevoerd tijdens de Heilige Week (Paasperiode). Gaga is het seculiere publieke gezicht van dezelfde gemeenschappen die Vodou privé beoefenen.